En clave de verán (e III)
O ITALIANO MÍSTICO
(Franco Battiato)
A
terceira (e última) estación musical de verán fai a súa parada noutro desos
cantantes que non foi de masas, pero si calou en seguidores de idades moi
diversas. El é o italiano Franco Battiato (1945-2021), que, amén de cantautor, foi
director de cine e óperas, guionista, pintor, e ata filósofo e místico.
Tamén
ecléctica foi a súa carreira musical, con estilos que, partindo da música
romántica, evolucionaron pasando pola electrónica, rock progresivo,
música culta e étnica. Ata foi provocador en reflexións para espertar esa voz
interior. Gustaba de cantar sentado sobre o escenario para reforzar a idea de
recital íntimo e meditación compartida co público. Todo iso fixo del un
intérprete difícilmente calificable, sendo, o que se pode dicir, un músico
total.
As súas
letras foron cultas, ávidas de pasearnos pola Historia e por diversas culturas e
etnias. Outras foron críticas co momento, e algunhas ata místicas. Mesmo
el tivo unha efímera experiencia política como Conselleiro de Turismo, sen
cobrar salario, pero que non soportou pola falta de principios que imperaba
nese mundillo. A súa crítica aos parlamentarios italianos levou ao seu cese. Desenganado, deixou a política.
Non
casou nen tivo fillos. Finou aos 76 anos na casa dunha infermidade neuroxenerativa. Este ano estrenouse en Italia "Franco Battiato: Il longo viaggio", película sobre este músico xenial.
Entresacamos
para este Ventanuco cinco das súas cancións, con fragmentos de letras para achegar ao lector a súa música, descubrilo por parte da nova xeración, e redescubrilo ou recuperalo para outras máis "talludiñas". Algunhas letras merecen dunha explicación para situar ao lector/oínte.
“Centro
de gravedad permanente”
Esta canción lanzouse en 1981 e foi a primeira que o fixo sair e triunfar no exterior (tamén en España). A procura
interior de Battiato arranca dunha forte crise existencial que sufriu a inicios
dos anos 70, e que no metro de Nova York mesmo levouno a pensar no suicidio, barallando guindarse á vía, como atraído por un canto de sirena. “Unha noite -escribiu-
estaba seguro de morrer máis do habitual. Cando cheguei ao máximo, déixeme
levar aceptando tranquilamente a idea da morte, cando repentinamente empecei a
sentir unha enerxía inconfundible que, partindo da cabeza, todo se estabilizou
por todo o meu corpo, aportándome unha serenidade e unha ledicia que nunca
imaxinei que podería existir”. A partir de aí foi un buscador interior constante, acabando por ser defensor da teoría de que consciencia perdura despois da morte do corpo. E para esa procura, o ioga e a meditación interior foron as súas ferramentas para conectar, técnicas que, defendía, deberían ser de formación regrada nos
colexios. Mesmo el, logo, moitas veces cantaba sentado sobre o escenario (como verás abaixo no vídeo), procurando o intimismo e unha meditación compartida co público.
O
filósofo e místico armenio George Gurdjieff, a quen leu Battiato, falaba que
todo ser humano posúe cinco centros interiores: instintivo, motor, intelectual, emocional e
sexual. En cada persoa un desos desos centros está máis desenvolto que outros.
E aí Gurdjieff incidía na importancia dun “centro de gravidade” que
armonizara todos os demáis. Ese "centro de gravidade permanente" é o que ten que procurar cada quen para conseguir que todo funcione en equibrio interior, e
non deixarse arrastrar polo caos do mundo, polas modas pasaxeiras e a superficialidade da sociedade que nos rodea. Isto explica a letra da canción de Battiato que, nun fragmento, reza así:
Busco un centro de gravedad
permanente
que no varíe lo que ahora
pienso de las cosas, de la gente.
Yo necesito un centro de
gravedad permanente
que no me haga cambiar nunca
de idea
sobre las cosas, sobre la
gente.
En las calles, era mayo y
caminábamos juntos,
cortando, entre bromas, manojos de ortigas.
No soporto ciertas modas,
la falsa música rock, la new
wave española,
el free jazz, punkie inglés,
ni la monserga africana.
“Nómadas”
Lonxe
do que pode crerse a primeira vista -e
que nos pode facer pensar na crise migratoria como a que estamos a vivir en
Ceuta-, a letra desta canción (1987) resposta en metáfora a unha viaxe interior na que
cada ser humano é nómada na procura do senso máis profundo da vida "buscando los ángulos de la tranquiliad". Para iso toca alonxarse material ("de la ciudad") e das reacciones emocionais, atopando "al final del camino” esa
paz interior.
Nómadas que buscan los ángulos
de la tranquilidad
en las nieblas del norte, en
los tumultos civilizados,
entre los claros oscuros y la monotonía de los días que pasan.
Caminante que vas buscando la paz en el crepúsculo,
la encontrarás al final de
tu camino.
Largo el tránsito de la
aparente dualidad,
la lluvia de septiembre despierta el vacío de mi cuarto,
y los lamentos de la soledad aún se prolongan.
Como un extranjero, no siento ataduras del sentimiento.
Y me iré de la ciudad, esperando
un nuevo despertar
Los viajantes van en busca
de hospitalidad
en pueblos soleados, en los
bajos fondos de la inmensidad.
Y después duermen sobre las almohadas de la tierra.
Forastero que buscas la dimensión insondable,
la encontrarás fuera de la
ciudad, al final de tu camino.
"Yo
quiero verte danzar"
Esta
canción rinde homenaxe á celebración da vida e da libertade a través da
danza. E faino cun ritmo alegre que nos leva a unha viaxe para visualizar
escenas dos bailes dos cíngaros nos desertos, dos balineses (naturais de Bali en Indonesia, cunha profunda espiritualidade), dos “derviches tourneurs” (xiradores) das sagradas
danzas balcánicas en círculo, o kathakali do sur da India, os valses de
vieneses da Baixa Padana (Norte de Italia)… A danza preséntase como vehículo de conexión
entre as diversas partes do mundo, e que mesmo procuran esa conexión espiritual
interior entre as xentes do mundo.
Yo quiero verte danzar
como los cíngaros del
desierto, con candelabros encima
o como los balineses en días de fiesta.
Yo quiero verte danzar
como derviches tourneurs que
giran
sobre la espina dorsal al
son de los cascabeles del kathakali.
Y gira todo en torno a la
estancia, mientras se danza, danza.
Y gira todo en torno a la estancia, mientras se danza.
Y Radio Tirana transmite música balcánica,
mientras bailarines bùlgaros,
descalzos, sobre braseros
ardientes.
En Irlanda del Norte, en verbenas de verano,
la gente anciana que baila al ritmo de siete octavas.
Y gira todo en torno a la
estancia (…)
En el ritmo obsesivo la
clave de ritos tribales
reinos de hechizos y de los músicos gitanos rebeldes.
En la Baja Padana, en verbenas de verano,
la gente anciana que baila, viejos bailes vieneses.
"La
estación de los amores"
Esta letra de 1984 é unha metáfora do cíclico que é o amor na vida, que ven e vai “sin previo
aviso” (como nunha estación: un tren que ven, ou que se vai...). E que o amor non coñece de idades. O tempo é fugaz, pero os desexos e
paixóns poden permanecer vivos por moito tempo (quizáis por sempre), e, se se van, regresan cando menos o esperas.
La estación de los amores,
viene y va,
y los deseos no envejecen, a
pesar de la edad.
Si pienso en cómo he
malgastado yo mi tiempo,
que no volverá, no
regreserá, más.
La estación de los amores,
viene y va,
y llegará sin avisar, ya
verás, te sorprenderá.
Tuvimos tantas ocasiones,
perdiéndolas.
No las llores más, no las
llores hoy, más.
Le queda un nuevo entusiasmo por latir al corazón.
que otra posibilidad de
conocerse.
Los horizontes perdidos no
regresan jamás.
Pobre patria!
Última canción deste abano. A súa letra (1991) é unha dura crítica á decadencia política, moral e
social da Italia a fins dos anos 80 (financiación ilegal de partidos, a partidocracia, a impunidade dos políticos, conexión da política co crime organizado da Cosa Nostra...). Unha decadencia que hoxe é extrapolable a outros países, pode que
ata a España no intre actual. Recomendable ler e escoitar esta canción, amarga e directa, sen eufemismos. Só cabe soñar con que un día voltará a primavera.
Mi pobre patria! Aplastada por
abusos del poder
de gente infame, que no conoce el pudor,
se creen los dueños poderosos
y piensan que les pertenece todo.
Los gobernantes, cuántos perfectos inútiles bufones!
En esta tierra que el dolor ha devastado…
Acaso no sentís nada de pena ante esos cuerpos tendidos sin vida?
No cambiará, no cambiará, quizá cambiará.
Y cómo excusarles las hienas de la prensa y las de los estadios,
chapoteando en el fango como
cerdos?
Yo me avergüenzo un poco, y me hace daño,
ver a los hombres como animales.
(…)
Esperamos que el mundo vuelva a cotas más normales,
que pueda contemplar con calma el cielo,
que no se hable más de dictaduras,
Quizás tengamos que ir tirando
mientras la primavera tarda en
llegar





.jpg)











